Iemand terugvinden aan het uiterlijk, zonder gezicht of kenteken

Wie in een videoarchief een persoon zoekt, heeft bijna nooit een foto van diens gezicht. Wel een omschrijving: in het rood, met rugzak, rond zeven uur door de achterdeur naar buiten. Precies dat legt IRIS tijdens het opnemen van elk object vast: wat het was, welke kleur, welke route, hoe lang het bleef, in welke zone en hoe laat. Daarmee vind je iemand zonder te weten wie het is, en dat is het echte werk van bijna elke zoekopdracht. Het is ook de minst ingrijpende manier, en hier is die de hoofdweg, geen noodgreep: biometrie is de uitzondering, en die staat uit bij levering.

De zoekopdracht bekijkt het beeld niet opnieuw: hij bevraagt wat tijdens het opnemen is vastgelegd. Van elk object blijven meer dan vijftig gemeten gegevens over, vijftien criteria combineren in één zoekopdracht, en daarop vraag je elk van de 94 catalogusklassen op, elk van de elf kleuren of een vrije kleur die je op het scherm kiest, en elk van de negen gedragingen: snel, stilstaand, rondhangen, rijrichting, verblijfsduur, lijnovergang, spookrijden, achtergelaten voorwerp of bezochte zone. Een filter dat niemand vroeg, vult zichzelf nooit in. Het scherm zegt altijd hoeveel resultaten er echt zijn voordat de lijst werd ingekort. En als er geen zijn, zegt het waarom: geen recht, geen opname, niet geïndexeerd, uitgeschakeld, of werkelijk geen overeenkomst. Een storing vermomt zich nooit als ‘hier is niets’.

Dezelfde terugvinden op een andere camera maakt van een zoekopdracht een route. IRIS stelt kandidaten voor, gerangschikt op betrouwbaarheid – hoog, waarschijnlijk of onduidelijk – en toont de drie gebruikte signalen apart: de gelijkenis, of de tijden kloppen, en hoe dicht de twee camera’s bij elkaar staan. Wat fysiek onmogelijk is, valt vanzelf af: was er geen tijd om van de ene camera naar de andere te komen, dan wordt de kandidaat niet eens getoond. En daar houdt het op. Het systeem stelt voor; een mens bevestigt of verwerpt, en die beslissing wordt met naam en tijdstip bewaard. Een identiteit wordt nooit beweerd: op het scherm staat mogelijke overeenkomst op uiterlijk, met de waarschuwing dat dit geen identiteitsbewijs is en menselijke controle nodig heeft.

Het product bevat gezichtsherkenning. Die staat uit bij levering, en in de Europese Unie wordt zij niet aangeboden. Waar de wet het toelaat, gaat aanzetten via een scherm dat je niet kunt overslaan: negen waarschuwingen die gelezen moeten worden en drie velden die je zelf invult — rechtsgrond, doel en bewaartermijn. Zonder alle drie blijft het proces dood, en wie de rechtsgrond intrekt, stopt het op datzelfde moment, zonder herstart. Wij beslissen dat niet en af fabriek staat er niets aan: elke installatie beslist zelf, wie het aanzette en op welke grond ligt vast, en alles wat er wordt gezocht is controleerbaar: wie zocht wat, en wanneer. In de negen zones die deze site toont, herkent IRIS niemand, want op die camera’s staat deze functie niet aan.

Een object woont niet in een camera: het passeert er een. Vanaf één waarneming vraag je kandidaten op bij de buurcamera’s binnen het volgende kwartier, of zet je het venster open tot 168 uur – een hele week – om dezelfde vrachtwagen of dezelfde persoon over het hele terrein te volgen. Elke waarneming die een mens bevestigt, komt in een dossier van dat object: eerste en laatste keer gezien, hoeveel camera’s het zagen, uit hoeveel waarnemingen het bestaat en, bij een voertuig met kentekenlezing, het vaakst gelezen kenteken. Dat dossier is de route, en het is ook wat aan een melding of een zaak wordt gehangen. De historie van de kenmerken gaat ongeveer veertien dagen terug: de datum wordt niet geblokkeerd, er wordt alleen gewaarschuwd dat er verder terug misschien niets meer is, want de grens verzwijgen zou erger zijn dan hem noemen.

Zo’n systeem wordt beoordeeld op wat het doet als het niets vindt. Hier noemt elke lege lijst zijn oorzaak: niemand haalt de drempel – en dat staat er met de drempel die echt is gebruikt, niet die nu op de schuif staat –, het aangewezen object is nog niet geïndexeerd, er is geen recht, er is geen opname, of het zoeken op uiterlijk staat voor het hele platform uit, met de precieze plek waar het weer aangaat. Een regel die tientallen waarnemingen samenvat, zegt dat erbij, met het echte tijdvak dat hij beslaat. En een stilstaand object overspoelt de lijst niet: het wordt de eerste keer altijd gemeten en daarna nog maar af en toe, want een geparkeerde motor die zichzelf elke seconde liet meten, bedolf al het andere. Het houdt op met herhalen, niet met geïndexeerd worden.